Die sendinghart van die eerste Christene in Handelinge

Die boek Handelinge wys vir ons nie net wat die eerste kerk geglo het nie, maar hoe hulle geleef het.

Hulle was mense wat deur die Heilige Gees gevul is, met vrymoedigheid getuig het, en selfs in ’n vyandige wêreld nie stilgebly het nie.

Die kernwaarheid is eenvoudig:

Die kerk asem in deur die Gees… en asem uit deur getuienis.

Die beginpunt van sending: Krag deur die Heilige Gees

Die sending van die kerk begin nie by 'n uitgewerkte strategie nie, maar by God se krag.

Skrif:

• Handelinge 1:8 “Maar julle sal krag ontvang wanneer die Heilige Gees oor julle kom, en julle sal my getuies wees in Jerusalem sowel as in die hele Judea en Samaría en tot aan die uiterste van die aarde.”
• Handelinge 2:1–4 — Pinkster en vervulling met die Gees
• Handelinge 4:31 — Hulle is weer vervul en spreek met vrymoedigheid
• Handelinge 13:2–4 — Die Gees stuur Barnabas en Saulus uit

Ware sending begin altyd by ’n ontmoeting met God, nie by menslike planne nie.

Vervolging was die norm

Vervolging het baie vroeg begin. Stefanus is gestenig, en Saulus (Paulus) het die kerk fel vervolg. Later is Jakobus, die broer van Johannes, tereggestel, Petrus gevange geneem, en uiteindelik is Jakobus, die broer van Jesus, ook doodgemaak. Ten spyte hiervan het die geloof oorleef, selfs ná die vernietiging van Jerusalem in 70 n.C.

“Vyf maal het ek van die Jode ontvang veertig houe op een na. Drie maal is ek met stokke geslaan, een maal is ek gestenig, drie maal het ek skipbreuk gely, ’n nag en ’n dag het ek in die diepte deurgebring.” 2 Korintiërs 11:24–25

“En Saulus het ook sy goedkeuring aan sy dood gegee.  En in dié dag het daar ’n groot vervolging teen die gemeente in Jerusalem ontstaan, en almal is verstrooi oor die streke van Judéa en Samaría, behalwe die apostels. En godvresende manne het Stéfanus begrawe en ’n groot rou oor hom bedryf. Maar Saulus het die gemeente verwoes en van huis tot huis ingegaan en manne en vroue weggesleep en in die gevangenis oorgelewer.” Handelinge 8:1–3

“Want julle het gehoor van my vroeëre wandel in die Jodedom, dat ek die gemeente van God uitermate vervolg en dit verwoes het.” Galásiërs 1:13

“En ek het hierdie Weg vervolg tot die dood toe, en manne en vroue gebind en in die gevangenis oorgelewer, soos ook die hoëpriester en die hele raad van die oudstes vir my getuig; van hulle het ek ook briewe aan die broeders ontvang en na Damaskus gereis om ook die wat daar was, geboeid na Jerusalem te bring om gestraf te word.” Handelinge 22:4–5

“En omtrent daardie tyd het koning Herodes die hande gelê aan sommige van die gemeente om hulle kwaad aan te doen.” Handelinge 12:1

“En toe die sewe dae amper verby was, het die Jode uit Asië hom in die tempel gesien en die hele skare in beroering gebring en die hande aan hom geslaan en geskreeu: Manne van Israel, help! Dit is die man wat oral almal leer teen die volk en die wet en hierdie plek; en daarby het hy ook Grieke in die tempel ingebring en hierdie heilige plek ontheilig. … En die hele stad het in opskudding gekom, en die volk het saamgestroom en Paulus gegryp en hom uit die tempel gesleep; en dadelik is die deure gesluit. En terwyl hulle hom wou doodmaak, kom die berig by die owerste oor die hele skare dat die hele Jerusalem in verwarring was. Hy het onmiddellik soldate en hoofmanne geneem en na hulle afgehardloop; en toe hulle die owerste en die soldate sien, het hulle opgehou om Paulus te slaan.” Handelinge 21:27–28, 30–32

“En hy het ’n sekere Jood met die naam van Áquila gevind, ’n Pontiër van geboorte, wat onlangs uit Italië gekom het saam met sy vrou Priscílla—omdat Claudius beveel het dat al die Jode uit Rome moes vertrek—en hy het by hulle gekom.” Handelinge 18:2

Vroeë Christene het deur martelaarskap van hul geloof getuig—’n openbare getuienis wat gemeenskapsbande versterk en blywende herinnering verseker het. Die verhale van martelare is sorgvuldig gedokumenteer en herdenk; die jaarlikse vieringe by Polikarpus se graf wys hoe hierdie dade van getuienis individuele lyding oorskry het en vormende gemeenskapsrituele geword het. Die Christelike gemeenskap het aktief hieraan deelgeneem deur gevangenes te besoek, materiële ondersteuning te gee, en herdenkingsvieringe te reël wat ’n stil maar kragtige boodskap gedra het: “wat jy doen en sê, sal gesien en opgeteken word.”

Reeds in die tweede eeu het Tertullianus hierdie werklikheid saamgevat met die bekende woorde:

“Die bloed van die martelare is die saad van die kerk.”

Hiermee het hy bedoel dat vervolging nie die geloof uitwis nie, maar dit dikwels verdiep, suiwer en laat groei.

Deur die eeue sien ons dieselfde patroon: waar die kerk vervolg word, floreer sy geestelik dikwels sterker as in plekke van gemak en aanvaarding. Die vervolgde kerk leef nader aan afhanklikheid van Christus, sterker gemeenskapsbande, en ’n duideliker getuienis—terwyl die Westerse kerk, omring deur veiligheid en welvaart, maklik kan verslap in selfgenoegsaamheid en kulturele aanpassing. Die geskiedenis fluister dus ’n ernstige maar hoopvolle waarheid: lyding vernietig nie noodwendig die kerk nie; soms is dit juis die grond waarin ware geloof die diepste wortel skiet en die rykste vrug dra.

Hoe het hulle dit verkondig—prakties—wanneer dit gevaarlik was?

Die boek Handelinge wys dat die eerste Christene nie net één metode gebruik het nie, maar ’n veelvlakkige sendingstrategie gehad het. In ’n vyandige wêreld was hierdie buigsaamheid noodsaaklik, want wanneer een deur gesluit het, het God ’n ander oopgemaak (vgl. Hand. 14:27; 1 Kor. 16:9; Kol. 4:3).

Openbare verkondiging én private vermenigvuldiging

Die evangelie is openlik verkondig, maar ook stilweg vermenigvuldig deur verhoudings en huise.

1. Openbare ruimtes

Hulle het sonder skaamte in sigbare plekke gepraat:

·       Tempelhowe:

“En elke dag in die tempel en van huis tot huis het hulle nie opgehou om te leer en die evangelie van Jesus Christus te verkondig nie.” (Hand. 5:42)

·       Sinagoges:

“En volgens sy gewoonte het Paulus na hulle gegaan en drie sabbatte lank met hulle uit die Skrifte gespreek.” (Hand. 17:2)

·       Markpleine en stadsplekke:

“Hy het dan in die sinagoge met die Jode en die godvresendes gespreek en elke dag op die mark met die wat hy daar ontmoet het.” (Hand. 17:17)

·       Burgerlike forums en owerhede:

Paulus getuig voor rade, goewerneurs en konings (Hand. 24–26), wat wys dat die evangelie nie net privaat geloof was nie, maar openbare waarheid (vgl. Matt. 10:18).

Die evangelie is bedoel vir die hele samelewing, nie net vir ’n afgesonderde godsdiensruimte nie (Hand. 1:8).

2. Private ruimtes: huise, tafels, gemeenskap

Terselfdertyd het die evangelie diep gewortel geraak in huise en verhoudings:

Van huis tot huis:

“En hulle het elke dag eendragtig volhard in die tempel en van huis tot huis brood gebreek…” (Hand. 2:46)

Openbaar én in huise geleer:

“Hoe ek niks nagelaat het van wat nuttig is om julle te verkondig en julle te leer nie, in die openbaar en van huis tot huis.” (Hand. 20:20)

Die hele GESIN wat tot geloof kom:

• Kornelius (Hand. 10:24, 44–48);
• Lydia (Hand. 16:14–15);
• die tronkbewaarder (Hand. 16:31–34);
• Crispus (Hand. 18:8).

Regs- en openbare verdediging wanneer nodigDie boek Handelinge wys nie die Christene as roekelose fanatieke mense nie. Soms het hulle:

• op hul burgerskapregte beroep gedoen (Hand. 16:37–39; 22:25–29; 25:10–12),
• howe en verhore as geleenthede vir getuienis gebruik (Hand. 24:10–21; 26:1–29),
• misverstande reggestel en hul geloof verduidelik (Hand. 17:2–3; 19:35–40; 28:17–20).

Dit is sending met wysheid—

“Wees dan versigtig soos die slange en opreg soos die duiwe.” (Matt. 10:16)

3. Wanneer een deur sluit, maak God ’n ander oop

Vervolging het nie die sending gestop nie—dit het dit verskuif en vermeerder:

“Hulle dan wat verstrooi was, het rondgegaan en die woord verkondig.” (Hand. 8:4)

God “het vir die heidene ’n deur van geloof oopgemaak.” (Hand. 14:27)

Paulus praat van “’n groot en kragtige deur wat vir my oopgemaak is, en daar is baie teenstanders.” (1 Kor. 16:9)

Hier lê ’n diep geestelike waarheid:

God se werk is nie afhanklik van een plek, een metode of een geleentheid nie.

Die evangelie beweeg—soos saad in die wind—totdat dit vrug dra (Mark. 4:26–32).

Die rol van die invloedrykes 

Vroeë Christelike gemeenskappe het individue van aansienlike rykdom en sosiale status ingesluit—onder andere Saggeüs, ’n ryk tollenaar (Luk. 19:2–10); Josef van Arimatea, ’n ryk en aansienlike man wat ’n dissipel van Jesus geword het (Matt. 27:57–60; Mark. 15:43); en Johanna, die vrou van Herodes Antipas se rentmeester, wat Jesus met haar besittings gedien het (Luk. 8:3; 24:10). Hierdie bekerings het beduidende gevolge gehad vir die teksontwikkeling en institusionele groei van die Christendom (Hand. 13:1; 17:4, 12).

Die rol van opgevoede elite het veral duidelik geword in die samestelling van die Nuwe Testament. Vroeë Christelike geskrifte openbaar ’n gesofistikeerde groep skrywers en lesers wat met Skrif, retoriek en teologie kon werk (Luk. 1:1–4; Joh. 20:30–31). Die armes en ongeletterdes van daardie tyd kon dikwels nie self lees nie, sodat dié wat die Evangelies en briewe geskryf en ontvang het noodwendig oor opvoeding en hulpbronne beskik het (Hand. 4:13; Rom. 16:22). Paulus se Grieks weerspieël Joods-Hellenistiese opleiding, en hy self was gebore as ’n Romeinse burger en opgelei onder die rabbi Gamaliël (Hand. 22:3, 25–28; Fil. 3:5). Tog het die evangelie beide wyses en eenvoudiges bereik (1 Kor. 1:26–29; Jak. 2:5).

Die infrastruktuur vir die vervaardiging van Christelike literatuur was direk afhanklik van beskerming en ondersteuning deur gelowiges met middele. Paulus se bediening het dikwels in huise van welgestelde gelowiges plaasgevind, soos by Lydia (Hand. 16:14–15), Jason (Hand. 17:5–9) en Priscilla en Aquila (Hand. 18:2–3, 26; Rom. 16:3–5). Hy het saam met medewerkers en helpers gereis (Hand. 20:4; Fil. 4:3), en skrywers soos Tertius het briewe neergeskryf (Rom. 16:22). Sonder sulke mense wat oor hulpbronne, gasvryheid en geletterdheid beskik het, sou die bewaring en verspreiding van die apostoliese leer uiters moeilik gewees het (Kol. 4:16; 1 Tess. 5:27; 2 Tim. 4:13).

Paulus het mense aangespreek wat Grieks kon praat en lees en die Septuaginta verstaan het, en hy het maklik beweeg binne die hoër vlakke van die provinsiale samelewing—van sinagoges tot goewerneurs en konings (Hand. 13:5, 14; 17:1–4; 24:24–25; 26:1–29). Hierdie oriëntasie het sowel die inhoud as die verspreiding van die Nuwe-Testamentiese literatuur gevorm. Tog het die evangelie alle klasse omhels—ryk en arm, slaaf en vry (Gal. 3:28; Kol. 3:11; 1 Tim. 6:17–19). Die opkoms van die Christendom het dus nie net op ’n beweging van die ontneemdes berus nie, maar ook op opgevoede en welgestelde bekeerlinge wat die kulturele kapitaal, sosiale netwerke en materiële hulpbronne gehad het om die boodskap te skryf, te kopieer, te bewaar en te versprei—sodat die Woord van God kon voortgaan om te groei en te vermeerder (Hand. 6:7; 12:24; 19:20).

Hoe het ons beweeg van “almal getuig” na “sending as gebeurtenis”?

Die vroeë beweging

In die begin het die Christendom versprei deur:

• gewone gelowiges wat verstrooi is en “oral die woord verkondig het” (Hand. 8:4)
• huishoudings en verhoudingsnetwerke (Hand. 16:31–34; 18:8)
• werkplekke en stede (Hand. 18:3; 19:9–10)
• openbare én private ritmes (Hand. 5:42; 20:20)

Dit was nie romanties nie—dit was rou en werklik. Maar dit was normaal. Sending was identiteit.

Die verskuiwing na “professionalisering”

Oor eeue het sending geleidelik:

• verbind geraak aan geestelikes, kloosterordes of spesialiste,
• gekoppel geraak aan instellings, begrotings en programme,
• gemeet geraak aan gebeure en bywoning eerder as volgehoue dissipelskap.

Hierdie professionalisering het voordele (opleiding, volhoubaarheid, skaal), maar ook ’n nadeel: wanneer sending uitbestee word, hou gewone gelowiges op om hulself as gestuurdes te sien.

Die moderne “uitreik- of reis-kultuur”

Korttermyn-sendingreise kan waardevol wees—Paulus het ook gereis en spanne gestuur (Hand. 13:2–4; 15:36–41). Die probleem ontstaan wanneer dit verander in:

• ervaring eerste,
• beeld en stories eerste,
• min plaaslike, langtermyn-impak.

Dis soos om ’n naweek op ’n plaas deur te bring en dit “boer wees” te noem. ’n Boer word deur seisoene gevorm, nie deur selfies nie.

Wat het die missionele swaartepunt verskuif?

A) Van plaaslike kerk as sendingbasis na eksterne projek

Baie kerke het sterk Sondag-strukture gebou, maar swak weekdag-getuienis. Die vroeë kerk het gegroei omdat geloof in alledaagse lewe geleef is (Hand. 2:46–47).

B) Van dissipels maak na gebeurtenisse maak

Dissipelskap is stadig, verhoudingsgedrewe en duur (2 Tim. 2:2). Gebeurtenisse is vinnig en sigbaar.

C) Van gemeenskapsgewortelde kerkplanting na aantreklike modelle

Sommige modelle trek skares, maar bou nie noodwendig plaaslike morele en ekonomiese gemeenskappe nie.

D) Van geïntegreerde evangelie na verdeelde evangelie

Óf net geestelik, óf net sosiaal. Handelinge hou albei saam (Hand. 2:42–47; 6:1–7; 5:42).

E) Globale moegheid en vertrouensverlies

Finansiële druk, skandale, polarisasie en pandemie-ontwrigting het sending in baie plekke laat afneem of stagneer.

F) Die Charismatiese korttermyn-model: sterk en swak punte

Sterkpunte

• wek passie en vrymoedigheid (Hand. 4:29–31)
• normaliseer gebed, genesing en evangelisasie
• vorm identiteit: “Ek kan getuig.”

Swakpunte (sonder plaaslike verankering)

• word ’n lewensfase-ervaring, nie ’n leefwyse nie
• kan gemeenskappe as plekke om te besoek hanteer, nie om te dien nie
• min volg-op dissipelskap
• plaaslike sending bly swak.

Toetsvraag:

As oorsese reise stop, groei plaaslike sending—of val dit ineen?

Verskillende modelle deur die jare: effektiwiteit

1) Monastiese / Rooms-Katolieke ordes

Langtermyn-teenwoordigheid; sterk waar plaaslike strukture gebou is; swak waar sending met politieke mag vermeng is.

2) Hoofstroom-Protestantse sendinggenootskappe

Groot impak deur Bybelvertaling, skole en hospitale; later verswak deur teologiese onsekerheid.

3) Evangeliese langtermyn-sending

Konsekwente dissipelskap en kerkplanting; soms minder sosio-ekonomiese fokus; steeds sterk wêreldwyd.

4) Pinkster- en Charismatiese uitbreiding

Vinnige groei en plaaslike bemagtiging; maar soms vlak dissipelskap en swak strukture.

5) Aantreklike megakerk-model

Sterk in versameling; wisselend in plaaslike transformasie.

6) Inkarnasionale / missionele gemeenskappe

Baie sterk plaaslik wanneer gedissiplineerd; kan vaag raak sonder duidelike evangelie-fokus.

7) Dissipel-maak-bewegings

Vinnige vermenigvuldiging; maar soms dun teologie en swak pastorale sorg.

8) Kerk as beroeps- en gemeenskapsentrum

Baie belowend—koppel geloof aan waardigheid, werk en gemeenskapsbou—maar vereis sterk leiding en volhoubare strukture.

Vra vyf vrae:

1.     Word mense ware dissipels? (Matt. 28:19–20)

2.     Is daar plaaslike eienaarskap? (Hand. 14:23)

3.     Vermenigvuldig leierskap? (2 Tim. 2:2)

4.     Word die evangelie sigbaar in gemeenskap? (Hand. 2:42–47)

5.     Groei beroeps- en ekonomiese waardigheid? (Ef. 4:28; 2 Tess. 3:10–12)

Hoe Benader ons die Moderne mens vandag? 

Hoe verkondig jy die evangelie in ’n kultuur waar slagofferskap verheerlik en selfbevrediging genormaliseer word? Die Bybelse pad begin nie by oordeel of skaamte nie, maar by genade wat die waarheid dra. Jesus roep mense eers nader—“Kom na My toe, almal wat vermoeid en belas is” (Matt. 11:28)—en herstel dan hul lewe van binne. Wanneer jy iemand met ernstige gesondheids- of lewenstryd benader, begin jy dus by waardigheid, want elke mens is na God se beeld geskape (Gen. 1:27), en nooi jy hulle na ’n voller lewe waarin die liggaam as tempel van die Heilige Gees versorg word (1 Kor. 6:19–20). Ware verandering kom nie deur vernedering of druk nie, maar deur liefde wat saamstap en waarheid wat sag maar duidelik praat—“spreek die waarheid in liefde” (Ef. 4:15)—want uiteindelike vryheid lê nie in selfbeheer alleen nie, maar daarin dat die Seun self vrymaak (Joh. 8:36).