God is ons HELPER

Wie het eerste gesê: “Dis nie goed nie”?

Hier’s ’n vraag om ’n oomblik mee te sit. Wie was die eerste een wat na die skepping gekyk en gesê het: “Dit is nie goed nie”?

Nie die slang nie. Nie Adam nie. Nie Eva nie. Dit was God self. Ses keer in Genesis 1 klink die refrein soos ’n tromslag: en God het gesien dat dit goed was. Die sewende keer swel dit aan: baie goed. En dan, in Genesis 2 – nog sonder sonde in die wêreld, sonder dorings, sonder sweet, sonder gebroke vertroue – steek God vas en sê iets verbasends.

Verder het die HERE God gesê: Dit is nie goed dat die mens alleen is nie; Ek sal vir hom ’n hulp maak as sy gelyke. (Genesis 2:18)

Dink net. Adam woon in ’n volmaakte tuin. Hy het volmaakte gesondheid, volmaakte werk en ’n volmaakte verhouding met God. En steeds sê God: iets ontbreek. ’n Paradys met net een mens daarin is onvoltooid.

Eensaamheid was die eerste probleem wat God opgelos het!

Maar die woord wat God vir daardie oplossing gebruik, word al baie lank misverstaan. Die ou Engelse Bybels het ons “help meet” gegee, wat later saamgesmelt het tot een woord: helpmate. In ons eie taal praat ons van ’n “hulp”, ’n “helper”. En iewers langs die pad het “helper” begin klink soos ’n assistent. Die een wat die moersleutel aangee. Die junior vennoot. Die een wat die leer vashou terwyl die belangrike persoon klim.

Die Hebreeus laat ons nie toe om by daardie prentjie te bly nie.

‘Ezer: die woord wat God vir homself gebruik

Die Hebreeuse woord is ‘ezer. Dit kom sowat een-en-twintig keer in die Ou Testament voor, en op die meeste van daardie plekke is die een wat ’n ‘ezer genoem word, nie ’n kneg of ’n ondergeskikte nie. Dit is God.

Ek slaan my oë op na die berge: waarvandaan sal my hulp kom? My hulp is van die HERE, wat hemel en aarde gemaak het. (Psalm 121:1-2)

Ons siel wag op die HERE; Hy is ons hulp en ons skild. (Psalm 33:20)

Toe Moses sy tweede seun Eliëser genoem het – “my God is hulp” – het hy verduidelik dat die God van sy vader sy hulp was en hom gered het van die swaard van Farao (Eksodus 18:4). Dis die smaak van die woord. ‘Ezer is die hulp wat opdaag wanneer jy jouself nie kan red nie. Dis reddingstaal. Dis die taal van die kavallerie wat oor die heuwel kom. Sommige Hebreeuse geleerdes het selfs geredeneer dat die stam die sin van krag dra, sodat Genesis 2:18 gelees kan word as “’n krag wat by hom pas”.

Wanneer God dus vir die man ’n hulp maak, maak Hy nie ’n bykomstigheid nie. Hy maak iemand wat vir die man sal doen wat God vir Israel doen: langs hom kom staan, die lyn hou, hom uit die water trek.

Baie van julle het al klimmers op die oranje sandsteen by Rocklands of teen die Wolfberg dopgehou. Elke klim begin met ’n kort gesprek tussen twee mense – gewoonlik in Engels, die taal van die rotswand. Die klimmer vra: “On belay?” – is jy gereed om my tou te hou? Die maat op die grond, met die tou in die hand, antwoord: “Belay on.” Eers dan sê die klimmer “Climbing”, en die maat antwoord “Climb on”.

Wie is nou die belangrikste persoon in daardie paar? Die een hoog teen die rots kry die foto. Maar vra enige klimmer wie se naam hulle aan die ander kant van die tou wil hê, en hulle sal jou sê: dis die ernstigste besluit van die dag. Die een wat die tou hou, is nie die assistent nie. Daardie persoon is die rede waarom die klimmer nog lewe.

Dít is ’n ‘ezer. Nie die een onder jou nie. Die een wat jou vang.

Kenegdo: hulp wat jou in die oë kyk

Die tweede woord is net so ryk. God maak ’n hulp kenegdo – in ons Bybel: “as sy gelyke”. Letterlik beteken dit iets soos volgens wat voor hom is, wat met hom ooreenstem, oog in oog.

Nie bo hom, om oor hom te heers nie. Nie onder hom, om hom te bedien nie. Teenoor hom, op ooghoogte. Die prentjie is van twee helftes wat pas – en juis pas omdat hulle nie eenders is nie. Die sleutel en die slot. Die linker- en die regterhand.

Die ou Puriteinse kommentator Matthew Henry het dit so mooi gesê dat predikers dit al driehonderd jaar leen. Oor die rib het hy geskryf dat die vrou gemaak is:

“nie uit sy kop om oor hom te heers nie, ook nie uit sy voete om deur hom vertrap te word nie, maar uit sy sy om sy gelyke te wees, onder sy arm om beskerm te word, en naby sy hart om bemin te word.”  — Matthew Henry, kommentaar op Genesis 2

Maar die Joodse leraars het iets skerpers in daardie woordjie raakgesien. Kenegdo kan ook die sin van teen homdra. En die Middeleeuse rabbi Rashi, wat op die Talmoed steun, het ’n heerlike grap daarvan gemaak. As die man dit verdien, het hy gesê, sal sy vir hom ’n hulp wees. As hy dit nie verdien nie, sal sy teen hom wees.

Ek wil hê die bruidegom moet dit duidelik hoor. Dieselfde vrou kan ’n hulp of ’n teenstand wees. Baie hang af van wat sy in die gesig staar.

En ek wil hê die bruid moet dit ook hoor, want dit sny albei kante toe. ’n Ware hulp staan soms wél teen. ’n Maat wat sien jy haak in by ’n vrot ankerpunt, sê nie: “Doen maar wat jou gelukkig maak” nie. Oog in oog beteken eerlik. Dit beteken om met liefde te sê: “Nie só nie.” Spreuke noem dit die wonde van ’n vriend wat getrou is (Spreuke 27:6). Die beste hulp in ’n huwelik is nie altyd instemming nie. Soms is dit ’n hand op die skouer en ’n stil vraag.

Tim Keller het raakgevat wat so ’n oog-in-oog-lewe moontlik maak:

“Om liefgehê maar nie geken te word nie, is vertroostend maar oppervlakkig. Om geken maar nie liefgehê te word nie, is ons grootste vrees. Maar om ten volle geken en waarlik liefgehê te word, is – wel – baie soos om deur God liefgehê te word.”  — Timothy Keller, The Meaning of Marriage

Dis wat kenegdo bied: om heeltemal gesien te word, en tóg gehelp te word.

Hulp wat ondergronds groei

Ons woon in rooibosland, so kom ek leen ’n prentjie uit die veld rondom ons. Die rooibosbos groei byna nêrens anders op aarde as op hierdie Cederberg-hange nie, in arm, sanderige, suur grond waar baie gewasse eenvoudig moed opgee. Een van sy geheime lê onder die grond. Rooibos is ’n peulplant, en sy wortels werk saam met klein grondbakterieë wat stikstof uit die lug trek en dit in kos vir die plant omskep. Plant en mikrobe voed mekaar. Niemand wat op die N7 verbyry, sien daardie vennootskap nie. Hulle sien net ’n taai groen bossie wat deur ’n droë somer regop bly staan.

Die meeste hulp in ’n goeie huwelik lyk só. Dis nie die groot gebaar by die herdenkingsete nie. Dis die verborge wortelwerk. Die ketel wat aangeskakel word voordat die ander een wakker is. Die rekening wat stil-stil betaal word. Die oproep na die moeilike familielid wat gemaak word sodat die ander een dit nie hoef te doen nie. Die gebed wat oor ’n slapende eggenoot gebid word, wat nooit sal weet dit is gebid nie.

Vreemdelinge sal julle huwelik in die droogtejare sien staan en wonder hoe dit in sulke arm grond oorleef. Die antwoord sal ondergronds wees.

Die Helper wat ons leer help

As ons hier stop, sou dit goeie raad wees. Maar ’n Christelike huwelik is meer as goeie raad. Dit is ’n prentjie van iets groters, en dit word aangedryf deur Iemand groters.

Die aand voor die kruis het Jesus twee dinge gedoen wat verander hoe ons hulp verstaan. Eerstens het Hy ’n handdoek en ’n kom geneem en sy dissipels se voete gewas. Die Heer van die heerlikheid, op sy knieë, besig met die werk wat niemand in die vertrek wou doen nie. En toe sê Hy:

As Ek dan, die Here en die Leermeester, julle voete gewas het, behoort julle ook mekaar se voete te was. (Johannes 13:14)

Let op: mekaar s’n. Nie die vrou die man s’n nie. Nie die man die vrou s’n nie. Mekaar s’n. Paulus sê dieselfde in Efesiërs 5:21, nog voordat hy iets spesifiek vir mans of vrouens sê: En wees aan mekaar onderdanig in die vrees van God. In Christus loop hulp in albei rigtings. Julle is mekaar se ‘ezer.

Tweedens het Jesus daardie selfde aand ’n belofte gemaak:

En Ek sal die Vader bid, en Hy sal julle ’n ander Trooster gee om by julle te bly tot in ewigheid.(Johannes 14:16)

Die Griekse woord is paraklētos – die een wat langsaan geroep word. Ons Ou Vertaling sê Trooster; ander vertalings sê Helper; albei is waar. Die Heilige Gees is die Helper wat nooit weggaan nie, nooit moeg word nie en nooit telling hou nie. En hier is die goeie nuus vir hierdie paartjie: julle hoef nie hierdie soort hulp uit julle eie reserwes te vervaardig nie. Julle sál opdroog. Elke getroude mens in hierdie vertrek kan julle dit vertel. Maar die Helper woon in julle. Wanneer julle niks meer het om vir mekaar te gee nie, kan julle na die Helper gaan en weer put.

Maarten Luther – ’n man wat laat en nogal onverwags getroud is – het dit in sy eie huis ontdek. Hy het sy vrou Katharina skertsend “my heer Käthe” genoem, want sy het die plaas, die brouery, die huishouding en eerlik gesê ’n groot deel van Maarten bestuur. Later in sy lewe het hy gesê:

“Daar is geen liefliker, vriendeliker en bekoorliker verhouding, gemeenskap of geselskap as ’n goeie huwelik nie.”  — Maarten Luther, Tafelgesprekke

Dit van ’n man wat met keisers en pouse gestry het. Hy het sy ‘ezer gevind.

Wanneer help alles kos

Kom ek vertel julle van Robertson McQuilkin. In 1990 was hy die president van Columbia Bible College in Suid-Carolina, ’n gerespekteerde leier met jare se vrugbare werk voor hom. Sy vrou, Muriel, is met Alzheimer se siekte gediagnoseer. Soos dit vererger het, het sy ontsteld geraak elke keer as hy uit haar sig was. Sy het verskeie kere per dag die pad na sy kantoor gestap om hom te soek. Uiteindelik kon sy net rustig wees as hy by haar was.

Vriende het hom aangeraai om haar in sorg te plaas. Die kollege het hom nodig gehad. Sy sou in elk geval nie eers die verskil agterkom nie, het hulle gesê.

McQuilkin het bedank. In sy verklaring het hy verduidelik dat hy twee-en-veertig jaar vantevore ’n belofte gemaak het: in siekte en gesondheid, tot die dood ons skei. En toe sê hy iets wat sedertdien in huweliksboodskappe aangehaal word. Muriel, het hy gesê, het al daardie jare ten volle en opofferend vir hom gesorg. As hy die volgende veertig jaar vir háár sorg, sou hy steeds nie uit die skuld wees nie.

Later het hy geskryf dat sy dalk nie meer weet wie hy is nie, maar hy weet wie sy is – en dit is genoeg.

Want die Seun van die mens het ook nie gekom om gedien te word nie, maar om te dien en sy lewe te gee as ’n losprys vir baie. (Markus 10:45)

Nie twee nie, maar drie

Nog een gedeelte, want die Prediker het dit alles uit ’n baie praktiese hoek gesien:

Twee is beter as een, omdat hulle ’n goeie beloning het vir hul moeite. Want as hulle val, kan die een sy maat ophelp; maar wee die een wat alleen is as hy val, en daar is geen tweede om hom op te help nie! Ook as twee saam lê, word hulle warm; maar een alleen, hoe kan hy warm word? En as iemand die een oorweldig, kan die twee teen hom staande bly; en ’n driedubbele lyn word nie gou gebreek nie. (Prediker 4:9-12)

Het jy agtergekom hoe hy tel? Twee, twee, twee, twee … en dan skielik drie. Twee mense wat mekaar ophelp, is goed. Twee mense wat mekaar warm hou, is goed. Maar ’n tou van twee stringe kan steeds uitrafel. Draai ’n derde string deur albei, en die tou hou ’n gewig wat nie een van hulle alleen kon dra nie.

Terug na die klimmers, ’n laaste keer. Niemand klim aan ’n tou wat hulle self uit hoop en goeie bedoelings gespin het nie. Hulle vertrou ’n tou wat gemaak is deur iemand wat presies geweet het watter las dit sal moet dra. Julle liefde vir mekaar is vandag eg en sterk. Maar dit is nie bedoel om die hele tou te wees nie. Laat Christus die derde string wees. Dan, wanneer een van julle moeg is, en die ander een ook moeg is, hou die tou steeds.