JEREMIA die onversetlike, volhardende, en onwrikbare PROFEET
Waarom Jeremia Vandag Nodig Is
Die wêreld het vandag meer Jeremias nodig. In ’n tyd waarin waarheid al hoe meer gereduseer word tot persoonlike opinie, die gewete stilgemaak word deur gerief, en morele oortuigings dikwels verruil word vir groepsdruk, smag ons na mense wat onwrikbaar by die waarheid bly staan. Nêrens is dit meer nodig as in Suid-Afrika nie. Ons het manne en vroue nodig wat bereid is om die waarheid met liefde, moed en deernis te spreek—ook wanneer dit ongewild is. Leuens, bedrog, korrupsie, negatiewe gesindhede, skinder, rassisme, selfgeregtigheid, trots, vuil taal, en magsmisbruik gebeur dikwels reg voor ons oë, terwyl te veel mense verkies om stil te bly. Jeremia herinner ons daaraan dat ware liefde nie swyg wanneer sonde mense vernietig nie.
Die Huilende Profeet
Jeremia staan deur die eeue bekend as die Huilende Profeet.
“Ag, ek wens my kop was soos ’n waterspruit, my oë soos ’n fontein vol trane. Dan sou ek dag en nag huil oor my mense wat gesterf het.” (Jeremia 9:1)
Daar is min sinne in die Ou Testament wat die hart van ’n profeet só openbaar. Jeremia huil nie bloot oor oordeel nie; hy huil oor mense wat deur hulle eie sonde vernietig word sonder dat hulle dit besef. Sy smart loop soos ’n onderstroom deur sy hele bediening: Dink aan die gebrokenheid van 'n ouer, wat magteloos toekyk hoe sy kind al hoe meer verstrengel raak in dwelms en drank. Al hoe verder weg beweeg van die Here.
“My vreugde het vergaan; droefheid het my oorval, my hart is siek.” (Jeremia 8:18)
“My siel sal in die geheim ween oor julle hoogmoed.” (Jeremia 13:17)
Selfs God roep hom op om te rou (Jeremia 7:29), want die komende oordeel bring Hom geen vreugde nie. Wanneer die volk volhard in hulle rebellie, sê die Here uiteindelik:
“Moenie vir hierdie volk bid nie… Ek sal nie na jou luister nie.” (Jeremia 7:16)
Jeremia openbaar dus nie ’n harde God nie, maar ’n bedroefde VaderGod, wie se hart breek oor die hardkoppigheid van Sy kinders.
Die Wêreld Waarin Jeremia Gebore Is
Jeremia is waarskynlik omstreeks 645 v.C. in Anatot, ongeveer vyf kilometer noordoos van Jerusalem, gebore. Anatot was ’n Levitiese dorp in die stamgebied van Benjamin (Josua 21:18). Sy vader, Hilkía, was ’n priester, maar waarskynlik nie dieselfde Hilkía wat later die Wetboek tydens Josía se tempelhervorming gevind het nie.
Hy word gebore gedurende die donker jare van koning Manasse se bewind, toe Juda diep in afgodery verval het. Intussen was Assirië steeds die wêreldmoondheid, maar sy mag het vinnig begin afneem. Teen die tyd van Jeremia se roeping het Assirië reeds begin verbrokkel ná die dood van Assurbanipal (omstreeks 631–627 v.C.). In die magsvakuum het twee nuwe ryke begin opstaan: Egipte onder Farao Nego II in die suide en Babilon onder Nabopolassar en sy seun Nebukadnésar in die ooste. Juda sou spoedig tussen hierdie twee reuse vasgevang word.
Die Jong Koning en Die Jong Profeet
Koning Josía het reeds as agtjarige die troon bestyg in 640 v.C. Teen sy agste regeringsjaar het hy die Here begin soek, en teen sy twaalfde jaar het hy Juda se afgodediens begin afbreek. In hierdie tyd, gedurende die dertiende jaar van Josía se regering (627 v.C.), roep God ’n jong man uit Anatot.
“Voordat Ek jou in die moederskoot gevorm het, het Ek jou geken…” (Jeremia 1:5)
Jeremia antwoord eerlik:
“Ag, Here my God, ek kan nie praat nie, want ek is nog jonk.” (Jeremia 1:6)
Die Hebreeuse woord na’ar dui op iemand wat waarskynlik nog in sy laat tienerjare of vroeë twintigs was. Indien Jeremia omstreeks 645 v.C. gebore is, was hy waarskynlik ongeveer agtien jaar oud toe God hom geroep het.
Van die begin af sou sy lewe anders wees. Hy mag nie trou of kinders hê nie. Hy mag nie deelneem aan gewone rou- of feesgeleenthede nie (Jeremia 16:1–9). Sy hele lewe sou ’n lewende profesie word wat die verhouding tussen God en Sy ontroue volk uitbeeld.
Josía se Hervorming
Ses jaar ná Jeremia se roeping ontdek die hoëpriester Hilkía die Wetboek tydens herstelwerk aan die tempel. Toe dit aan Josía voorgelees word, skeur hy sy klere in berou (2 Konings 22). Die profetes Hulda bevestig dat Juda inderdaad onder God se oordeel staan, maar dat dit eers ná Josía se dood sou kom.
Josía begin een van die grootste geestelike hervormings in Juda se geskiedenis en herstel selfs die Pasga soos dit sedert die dae van die Rigters nie gevier is nie.
Jeremia ondersteun hierdie terugkeer na die verbond, maar sy latere prediking wys ook dat hy besef die volk se harte het nie werklik verander nie. Die afgodery is afgebreek, maar die sonde het in die mense se harte bly leef.
Die Dood van Josía
Na ongeveer agtien jaar van Jeremia se bediening verander alles.
In 609 v.C. trek Farao Nego II noordwaarts om die sterwende Assiriese ryk teen Babilon te ondersteun. By Megiddo onderskep Josía hom. Waarom hy dit doen, weet niemand met sekerheid nie. Sommige meen hy wou Egiptiese invloed beperk; ander dink hy het Babilon probeer steun.
Nego waarsku hom selfs:
“Verset jou nie teen God wat met my is nie…” (2 Kronieke 35:21)
Josía luister nie. Hy word deur boogskutters gewond en sterf kort daarna in Jerusalem. Jeremia stel klaagliedere oor hom op (2 Kronieke 35:25). Met Josía se dood sterf Juda se hervorming feitlik saam met hom.
Vier Konings en ’n Nasie in Verval
Wat volg, is ’n vinnige opeenvolging van vier konings.
Jóahas regeer slegs drie maande voordat Farao Nego hom na Egipte wegvoer.
Daarna volg Jójakim, wat deur Egipte aangestel word. Hy belas die volk swaar, regeer onregverdig en verwerp die Woord van God. Jeremia spreek een van sy felste oordele teen hom uit en veroordeel sy uitbuiting van armes en werkers.
" 4Moenie julle laat mislei deur mense wat vir julle sê dat julle veilig is omdat die tempel van die Here in Jerusalem is nie." (Jeremia 7:4).
Die teologie wat hy afbreek was diep in die mense se psige ingebed: die Sion-tradisie, gegrond in Psalms soos 46 en 48, het gehou dat God se teenwoordigheid in Jerusalem die stad onaantasbaar maak. "God is in sy midde, hy sal nie wankel nie." (Psalm 46:6). Die tempel was nie bloot 'n gebou nie – dit was 'n kosmiese waarborg.
Jeremia sê: Silo.
"Gaan na my plek in Silo... en kyk wat Ek daarmee gedoen het vanweë die boosheid van my volk Israel." (7:12). Silo – waar die ark gestaan het, waar Samuel nog reg gedoen het – is vernietig, waarskynlik deur die Filistyne eeue tevore (omstreeks 1050 v.C.). Argeologiese opgrawings by Khirbet Seilun het 'n vernietigingslaag bevestig wat met dié tydperk ooreenstem. Die implikasie was vernietigend: God het Sy eie huis voorheen afgebreek. Hy sal dit weer doen.
Die priesters gryp hom onmiddellik. "Jy moet sterwe!" (26:8). 'n Formele kapitale tot die dood, aanklag. Die prinse van Juda belê 'n verhoor. Jeremia se verdediging is nugter maar onwrikbaar: "Die Here het my gestuur om teen hierdie huis en teen hierdie stad te profeteer... Kyk, ek is in julle hande." (26:12-14).
Hy word vrygespreek op die presedent van Miga van Moréset.
Die Profeet se Innerlike Stryd
Tussen hierdie openbare botsings openbaar Jeremia sy eie hart in ses sogenaamde “Belydenisse” (Jeremia 11–20). Hy kla openlik voor God:
"Here, U het my verlei, en ek het my laat verlei; U was te sterk vir my en het geseëvier. Ek is die dag lank 'n bespotting; almal spot met my." (20:7).
"Vervloek die dag waarop ek gebore is!" (20:14).
"Waarom is my pyn sonder ophou, my wond ongeneeslik, wat weier om gesond te word? U is vir my soos 'n drooggeworde spruit, soos waters wat nie betroubaar is nie."
Hy verloor nooit sy geloof nie, maar hy steek ook nooit sy emosies weg nie. God antwoord hom nie altyd met vertroosting nie, maar met groter roeping:
“As jy met voetgangers hardgeloop het… hoe sal jy met perde wedywer?” (Jeremia 12:5)
Die Rol Wat Verbrand Is
Teen 605 v.C., dieselfde jaar waarin Nebukadnésar Egipte beslissend by Karkemis verslaan, dikteer Jeremia sy profesieë aan Barug.
Die volgende jaar word die boekrol in die tempel voorgelees.
Wanneer koning Jójakim dit hoor, sny hy die rol stukkie vir stukkie met ’n skryfmes af en gooi dit in die vuur.
Waar Josía sy klere geskeur het toe hy God se Woord gehoor het, verbrand Jójakim dit. Jeremia dikteer eenvoudig die hele boek weer—en voeg nog profesieë by.
Die Eerste Ballingskap
In 597 v.C. beleër Nebukadnésar Jerusalem.
Jójagin regeer skaars drie maande voordat hy saam met duisende vakmanne, soldate en leiers na Babilon weggevoer word. Onder die ballinge is die jong priester Eségiël.
Kort daarna stuur Jeremia ’n brief aan hierdie ballinge (Jeremia 29). Valse profete belowe dat hulle binne twee jaar huis toe sal gaan.
Jeremia sê die teenoorgestelde.
- Hulle moet huise bou, tuine plant, kinders grootmaak en vir Babilon bid.
- Die ballingskap gaan sewentig jaar duur.
Juis in hierdie brief staan die bekende belofte:
11Ek weet wat Ek vir julle beplan het,” sê die Here. “Ek beplan voorspoed vir julle, nie teëspoed nie. Ek wil hê dat julle hoop vir die toekoms moet hê. 12Julle sal na My roep en kom bid. Ek sal na julle luister. 13As julle heelhartig na My soek, sal julle My vind. (Jeremia 29:11)
Hierdie belofte word dus nie aan voorspoedige mense gegee nie, maar aan mense wat alles verloor het.
Sedekía en Die Laaste Beleg
Nebukadnésar stel Sedekía as koning aan.
Sedekía respekteer Jeremia persoonlik, maar het nooit die moed om sy raad te volg nie.
Toe Jerusalem uiteindelik beleër word, word Jeremia as verraaier beskuldig, geslaan en gevange geneem. Later word hy in ’n modderige siput gegooi waar hy stadig begin wegsink.
Slegs Ebed-Meleg, ’n Kusitiese hofamptenaar, waag dit om vir hom op te staan en red sy lewe.
Terwyl die stad onder beleg is, koop Jeremia selfs ’n stuk grond in Anatot en laat die koopakte verseël. Dit lyk na waansin. Maar dit is 'n geloofsdaad.
God belowe dat huise, lande en wingerde weer in Juda gekoop sal word.
Die Val van Jerusalem
Die beleg begin in Januarie 588 v.C. en duur byna twee jaar.
Hongersnood verteer die stad. Klaagliedere beskryf die ondenkbare ellende.
In Julie 586 v.C. breek Babilon deur die mure.
Sedekía vlug, word by Jérigo gevange geneem, sien hoe sy seuns tereggestel word en word daarna blind gemaak voordat hy na Babilon weggevoer word.
Een maand later brand Nebusaradan die tempel, die paleis en Jerusalem af.
- Die mure word afgebreek.
- Die meeste inwoners word weggevoer.
- Net die armstes bly agter.
- Die tempel waarop die volk so vertrou het, lê nou in as.
Jeremia, nou byna sestig jaar oud, sien met sy eie oë alles waarteen hy vir byna veertig jaar gewaarsku het.
Ná Die Val
Nebusaradan gee vir Jeremia ’n merkwaardige keuse.
Hy mag saam met die ballinge na Babilon gaan of in Juda agterbly. Hy kies om by Gedálja, die nuwe Babiloniese goewerneur, in Mispa te bly. Toe Gedálja twee maande later vermoor word, vlug die oorblywende Jode na Egipte. Al verbied God dit uitdruklik, dwing hulle Jeremia en Barug om saam te gaan.
Die Laaste Jare in Egipte
In Tagpánhes begrawe Jeremia groot klippe voor Farao se paleis as profetiese teken dat Nebukadnésar ook Egipte sal onderwerp.
Sy laaste opgetekende boodskap is ’n konfrontasie met Jode wat steeds die “Koningin van die Hemel” aanbid.
Daarna verdwyn hy uit die Bybelse geskiedenis.
Volgens vroeë Joodse en Christelike oorlewering is hy waarskynlik omstreeks 580 v.C. deur sy eie volksgenote in Egipte gestenig, hoewel dit nie met sekerheid bevestig kan word nie.
Geen graf word met sekerheid aan hom verbind nie. Geen vrou. Geen kinders. Slegs ’n leeftyd van ongeveer veertig jaar waarin hy getrou die Woord van God verkondig het.
Die Christologiese Lyn
Jeremia se lewe wys vooruit na Christus.
- Hy huil oor Jerusalem - Jesus huil oor Jerusalem.
- Hy waarsku oor komende oordeel - Jesus waarsku oor komende oordeel.
- Hy word verwerp deur sy eie mense - Jesus word verwerp deur Sy eie mense.
Toe Jesus vra wie die mense sê Hy is, antwoord sommige:
“Jeremia.” (Matteus 16:14)
Hulle het in Jesus dieselfde hart herken—nie ’n God wat graag oordeel nie, maar ’n Verlosser wat huil oor mense wat hulleself vernietig.
Wat Oorbly
Of Jeremia self Klaagliedere geskryf het of nie, die boek dra dieselfde hartklop.
- Die profeet het nooit groot sukses gesien nie.
- Hy het min bekeerlinge gehad.
- Hy het konings sien sterf.
- Hy het die tempel sien brand.
- Hy het sy volk sien weggevoer word.
Maar hy het nooit opgehou om die waarheid te spreek nie.
Daarom bly Jeremia een van die grootste getuies van Bybelse volharding. Sy lewe leer ons dat getrouheid belangriker is as sigbare sukses, dat gehoorsaamheid nie deur gewildheid gemeet word nie, en dat God soms sy grootste dienaars roep om te saai waar hulle self nooit die oes sal sien nie.