Goed Toegerus vir elke Goeie Werk

'n Besinning oor 2 Petrus 1:3-8

Toe jy in 'n oomblik wederbaar is as kind van God, is jy bestem om 'n heerser te wees. Nie oor 'n paleis nie – oor 'n domein, invloedssfeer, 'n “metron” en area, of gebied waaroor jy outoriteit het.  Jou eerste heerskappy is oor jou eie hart en verstand. Daarvandaan brei dit uit: jou liggaam, jou huwelik, jou gesin, jou besigheid, die kringe waarin jy invloed dra. Elkeen van hierdie areas wag vir 'n regeerder. Die vraag is nooit óf jy sal regeer nie – die vraag is met watter gehalte heers jy in daardie gebied. 

In ons gemeente is ons bevoorreg om leiers te wees van plase, skole, wyke, organisasies, klasse en ondernemings!  Elkeen van hierdie "domeins" sien met gespanne verwagting daarna uit dat God bekend sal maak wie sy kinders is. (Rom 8:19) 

En hier's die goeie nuus, jy is alreeds Goed Toegerus vir elke Goeie Werk: 

“Sy Goddelike krag het ons alles geskenk wat ons nodig het om te lewe en Hom te dien. Dit kom deurdat ons Hom ken wat ons geroep het deur sy heerlikheid en mag. Deur dit te doen, het Hy ons die kosbaarste en allergrootste gawes geskenk wat Hy belowe het. Daardeur kan julle die verderf ontvlug wat deur begeerlikheid in die wêreld werksaam is, en deel kry aan die Goddelike natuur. En juis om hierdie rede moet julle alles in die stryd werp om julle geloof te verryk met deugsaamheid, die deugsaamheid met kennis, die kennis met selfbeheersing, die selfbeheersing met volharding, die volharding met godsvrug, die godsvrug met liefde onder mekaar en die liefde onder mekaar met liefde vir alle mense. As julle dit alles besit en dit steeds toeneem, sal julle met ywer en met vrug ons Here Jesus Christus beter leer ken. — 2 Petrus 1:3-8 (AFR83)

Die krag wat alles reeds verskaf het

Dunamis (G1411) kom van die werkwoord dunamai (om te kán, om in staat te wees) en beteken daarom eerstens vermoë – die inwonende krag om iets daadwerklik  te doen. Dis nie 'n gevoel nie en nie 'n geleentheid nie; dis kapasiteit.  Die Here belowe hierdie krag vir die gewone gelowige. “Julle sal krag ontvang wanneer die Heilige Gees oor julle kom” (Handelinge 1:8) – dunamis word nie aan superhelde gegee nie, maar aan vreesagtige dissipels agter geslote deure. Paulus bid dat jy sal weet hoe “geweldig groot sy krag is vir ons wat glo” dieselfde krag waarmee God Christus uit die dood opgewek het (Efesiërs 1:19-20). Dis die maatstaf, nie “genoeg om deur die week te kom nie” – opstandingkrag.  Paulus se strewe was dan ook “om Hom te ken en die krag van sy opstanding” (Filippense 3:10). 

So het Jesus ervaar: “Iemand het My aangeraak, want Ek het gemerk dat krag (dunamis) van My uitgegaan het” (Lukas 8:46). Dis hoe dunamis werk, nie 'n saak van praatjies nie, maar van krag (1 Cor 2:2; 4:20) “Die evangelie is 'n krag van God tot redding vir elkeen wat glo” (Romeine 1:16; vergelyk 1 Korintiërs 1:18). 

Hierdie dunamis werk wonderwerke. In die meervoud beteken dunameis eenvoudig “kragtige dade”, wonderwerke (Matteus 11:20; Markus 6:2; Handelinge 2:22).  

Hierdie krag werk juis beste wanneer ons swak is. “My genade is vir jou genoeg, want my krag word in swakheid volbring” (2 Korintiërs 12:9). 

As die teenoorgestelde van vreesagtigheid. “God het ons nie 'n gees van vreesagtigheid gegee nie, maar van krag (dunamis) en liefde en selfbeheersing” (2 Timoteus 1:7)

Eén onderskeid is belangrik om te verstaan: exousía is gesag (die reg om te heers – die kroon op jou kop), dunamis is vermoë (die krag om dit uit te voer – die bloed in jou are). 'n Koning met 'n kroon en geen krag nie, heers in naam. 'n Koning met krag en geen kroon nie, is 'n rebel. In 2 Petrus 1:3 kry jy albei: die aanstelling én die vermoë, 'n geskenk, in die verlede tyd. 

Maar hoe leef ons in hierdie krag elke dag? “Deurdat ons Hom ken” – en dis waar Petrus 'n woord kies wat swaarder weeg as gewone kennis. Epignōsis, van die werkwoord epiginṓskō (G1921), is nie inligting wat jy in jou kop stoor nie. Dis 'n voortdurende herkenning. 'n Manier om na die wêreld te kyk waar jy God raaksien waar 'n ander persoon net 'n gewone Dinsdag sou raaksien. Dit is die verskil tussen om te weet daar's suurstof in die kamer, en om elke asemteug daadwerklik as gawe te voel. Epiginṓskō is geloof met sy oë oop, elke oomblik weer heroriënteer om die Goddelike in die alledaagse te sien – in die vergadering, in die bed waar jou kind lê en slaap, in die syfers op jou besigheid se bankstaat.

Geloof: die sleutel wat toe-eien

Voordat ons by die lys van sewe kom, moet ons stilstaan by die fondament wat reeds gelê is - pistis, geloof. Petrus sê nie vir jou om geloof te kry nie – hy neem dit as reeds teenwoordig aan (“aan diegene wat geloof ontvang het”, 1:1). Geloof is nie nog 'n item op die lys nie. Dis die sleutel wat die deur oopsluit na alles wat reeds agter daardie deur wag. Dis die sleutel tot die stoorhuis van die Hemel. 

Dis hier waar soveel gelowiges vashaak: hulle probeer die deur afbreek deur harder te probeer, terwyl die sleutel klaar in hulle hand is. Geloof is die daad waardeur jy toe-eien wat God reeds toegesê het. Nie strewe nie – alreeds ontvang as geskenk. En hoe hou jy daardie sleutel aanhoudend werkend? Deur vol van die Gees te bly, sodat jy nie nou en dan uit die genadebron nie skep nie, maar voortdurend – soos 'n fontein, nie 'n emmer wat een slag gevul is nie. Met die een wat in My glo, is dit soos die Skrif sê: Strome lewende water sal uit sy binneste vloei.” (Joh 7:38) 

Die choreografie van sewe deugde

Nou kom die interessante deel. Die werkwoord wat Petrus gebruik om die res van die lys in te lei, is epichorēgéō – 'n woord wat sy oorsprong het in die antieke teater, waar 'n chorēgós 'n hele koor op sy eie onkoste befonds het: opleiding, kostuums, kos, alles. God het reeds daardie rekening betaal. Wat van jou gevra word, is nie om self te betaal nie – dis om die choreografie uit te voer. Elke deug hieronder is nie 'n reël om te gehoorsaam nie; dis 'n treetjie in 'n dans wat reeds gefinansier is, uitgevoer tot eer van die Een wat betaal het.

Deugsaamheid – arētḗ. 

Die woord wat Griekse filosowe gebruik het vir enigiets wat sy doel ten volle vervul – 'n snaar wat suiwer klink, 'n grond wat oes lewer. In jou eerste domein, jou hart en verstand, is dit die daad om elke gedagte en motief in lyn te bring met waarvoor dit geskep is. Dis regering oor jou binnekamer voordat jy ooit 'n ander domein aanraak. Die griekse woordeboek (leksikon) dra 'n ouer eggo saam: by Homeros was arētḗ die dapperheid van 'n man wat presies is waarvoor hy gemaak is – nie 'n voorgee met goeie voornemens nie, maar 'n gehalte wat onder druk hou. Vertaal dit met 'n handvol woorde: voortreflikheid, uitnemendheid, deugsaamheid, adel, gehalte, deurgloeiende egtheid. Dink aan 'n vioolsnaar. Sy deug is nie dat hy mooi lyk nie, maar dat hy suiwer klink wanneer die strykstok hom raak. 'n Slap snaar is nie boos nie – hy is net nutteloos vir musiek. So ook 'n mes: sy arētḗ is sy skerpte, en 'n stomp mes is byna onbruikbaar. Praktiese vorm: die e-pos wat jy vanoggend geskryf het waarin jy die waarheid effens kon buig sonder dat iemand ooit sou weet – en dit nie gedoen het nie. Die snaar was net suiwer.

Kennis – gnôsis. 

Nie feite nie – onderskeidingsvermoë. Die vermoë om in enige situasie te sien wat werklik aangaan, en wat God daarin doen. Dis die deug wat jou toerus om reg te regeer oor jou liggaam, jou huwelik, jou besigheid – nie blindelings nie, met ingeligte oë. Gnôsis kom van ginṓskō, om te leer ken deur omgang – kennis wat jy opdoen deur naby te staan, nie deur na te slaan nie. Dis die kleiner broer van die epignōsis van vers 3: waar epignōsis die volle herkenning is, is gnôsis die daaglikse oefening daarvan. Sit 'n ry sinonieme langs mekaar en die kleur kom uit: insig, begrip, deursig, onderskeidingsvermoë, aanvoeling, wysheid. Dis 'n lamp op 'n bergpaadjie in die nag – hy wys jou nie die hele berg nie, net die volgende drie treë, en dit is genoeg om nie te val nie. Of 'n ou seeman wat na die sterre kyk en weet waar hy is terwyl die passasiers net donkerte sien. Praktiese vorm: jy stap by 'n vergadering in en binne twee minute weet jy dat die argument oor die begroting nie oor die begroting gaan nie. Dis gnôsis.

Selfbeheersing – enkráteia. 

Letterlik “krag van binne af gehou”. Dis die woord vir 'n atleet wat sy liggaam onder sy eie gesag bring (1 Korintiërs 9:25 gebruik dieselfde kernwoord). Hier regeer jy oor jou liggaam – nie deur dit te verwerp nie, maar deur dit te dissiplineer tot 'n instrument, dit te bemeester. Die woord bestaan uit en (binne) en krátos (mag, heerskappy) – dieselfde krátos wat in “demokrasie” die volk se mag beteken. Enkráteia is dus letterlik binnelandse regering: die troon staan binne-in jou, en beheer jou begeertes en drange. Terughouing. Die Afrikaanse familie van woorde is betenisvol – selfbedwang, matigheid, ingetoënheid, selftug, beheerstheid – en almal van hulle beskryf krag, nie afwesigheid van krag nie. Dink aan leisels op 'n wilde perd. Die punt is nooit om die perd te verlam nie; die punt is dat al daardie spiere in één rigting hardloop. Of 'n damwal: dieselfde water wat 'n dorp kan wegvee, word deur 'n muur in ligte verander. Praktiese vorm: die foon wat om nege-uur in die kombuis bly lê, die tweede bord wat jy nie opskep nie, die woord wat jy in die argument sluk. Klein muurtjies. Baie lig.

Volharding – hypomonḗ. 

“Om onder te bly staan” wanneer die druk toeneem. Dis die deug wat 'n huwelik en 'n gesin oor jare laat hou, wanneer die aanvanklike vlam bedaar het en net getrouheid oorbly om die vuur aan te hou. Ontleed die woord: hypó (onder) plus ménō (om te bly, om aan te bly woon). Nie “onder deurloop” nie – ónder bly staan, met die vrag nog op jou skouers. Die Griekse wêreld het dit as 'n soldaatsdeug beskou, en die leksikons waarsku almal teen die vertaling “geduld”, want geduld klink passief. Kies eerder een van hierdie woorde: uithouvermoë, standvastigheid, deursettingsvermoë, taaiheid, lydsaamheid met 'n ruggraat. Dink aan 'n olyfboom se wortels wat oor dekades die klip self oopwig – nie deur geweld nie, deur te bly. Of 'n anker wat die hele nag lank niks doen nie behalwe hou, en juis dáárom is die skip soggens nog daar. Praktiese vorm: die ma wat twaalf jaar lank vir 'n kind bid wat nie bel nie. Die vuur lyk uitgedoof. Sy sit nog by die kole.

Godsvrug – eusébeia. 

Eerbied wat na aksie oorgaan – om God reg te vereer in elke sfeer, ook (veral) in jou besigheid en jou werk. Dis wat 'n kantoor of 'n plaas of 'n winkel verander van 'n oorlewingstrategie in 'n tempel. Die woord is saamgestel uit eu (goed, reg) en sébomai (om te huiwer voor iets groter, om te aanbid). Godsvrug is dus nie bangheid nie – dis reg-gerigte ontsag, ontsag wat weet waarheen om te buig. Die sinonieme verduidelik dit mooi: vroomheid, eerbied, toewyding, godsdienstigheid in die sin van 'n lewenswyse eerder as net op 'n Sondag. Dink aan Moses wat sy skoene uittrek. Die grond het nie verander nie; sy oë het. Of aan 'n rivier: hy kronkel, hy val, hy sleep stadig deur vlaktes – maar elke draai is uiteindelik 'n buiging na die see toe. So loop 'n godvrugtige lewe. Praktiese vorm: die skaal in die winkel wat eerlik weeg wanneer die inspekteur nie kom nie; die faktuur wat sê wat werklik gewerk is. Aanbidding met rekenskap in die hand.

Broederliefde – philadelphía. 

Die warmte van familie, uitgebrei na die geloofsgemeenskap. Dis die deug wat jou invloedsfeer regeer met sagtheid eerder as mag. Twee woorde vorm hierdie gedagte: philéō, die warm, geneentheid-liefde wat jou laat bly wees om iemand te sien, en adelphós, “broer” – 'n woord wat volgens die leksikons letterlik terugvoer na dieselfde moederskoot. Philadelphía sê dus: hierdie mense is nie kollegas in dieselfde gebou nie, hulle is familie uit dieselfde oorsprong. Vertaal ook as: broederskap, verknogtheid, kameraadskap, geneentheid, huisliefde. Dink aan kole in 'n vuurherd. Een kool alleen op die teëls is binne minute grys; dieselfde kool tussen ander bly ure lank warm. Niemand van hulle brand harder nie – hulle lê net naby. Praktiese vorm: die pot kos wat by die deur afgesit word sonder 'n preek daarby, of die een wat langs 'n stil mens gaan sit en niks probeer regmaak nie.

Liefde – agápē. 

Die kroon van die lys, en nie toevallig laaste nie. Agápē soek nie eers vir jouself die beste nie – dit soek die beste vir die ander, ongeag koste. Elke domein hierbo – hart, liggaam, huwelik, gesin, besigheid, invloedsfeer – word eers werklik goed geregeer wanneer agápē die laaste woord kry. Die woord was in klassieke Grieks bleek en selde gebruik – 'n leë kruik. Die Nuwe Testament het dit opgetel en volgemaak met iets wat die taal nog nie gehad het nie: 'n liefde van die wil, nie van die gemoed nie. Daarom kan dit beveel word, want jy kan nie 'n gevoel beveel nie, maar jy kan 'n besluit beveel. Die sinonieme kring daarom om opoffering: offerliefde, onvoorwaardelike liefde, welwillendheid, toewyding, goedgesindheid wat die rekening betaal. Dink aan die son. Hy vra nooit vir die grond of hy die lig verdien nie – hy skyn op die tuin én op die vullishoop met dieselfde erns. Of 'n fontein in 'n verlate plek wat aanhou opborrel of iemand drink of nie; sy aard is gee, nie beloon nie. Praktiese vorm: om te vergewe voor die verskoning kom – dalk sonder dat dit ooit kom.

Om te bly regeer

Petrus se slotsom is prakties: as hierdie deugde by jou toeneem, sal jy nie leeg (argós) of onvrugbaar (ákarpos) wees in jou kennis van Christus nie. Met ander woorde: 'n domein sonder groeiende deugde is 'n domein wat wel bestaan, maar nie werklik geregeer word nie. Dis land wat aan jou behoort, braak gelê.

En dis waarom Paulus se woorde in Romeine 5:17 hier so goed inpas: ons ontvang oorvloed van genade en die gawe van geregtigheid om “te regeer in die lewe deur Jesus Christus”. Nie eendag, in die hiernamaals nie. Nou. Vandag. Oor die domein wat voor jou lê.

So – as die rekening reeds betaal is, as die sleutel klaar in jou hand lê, wat presies verhoed jou om vandag oor jou eerste domein te regeer? Is dit jou hart en verstand wat nog wag vir 'n koning? Of het jy die koning klaar daarbinne, en wag jy net vir toestemming om te glo dit?